Jan Amor Tarnowski urodził się w zamku na Górze Św. Marcina w 1488r. Ojciec Jan Amor był kasztelanem krakowskim, dlatego synowi nadano przydomek „Krakowczyk”. Matką była Barbara z Rożnowa, wnuczka rycerza Zawiszy Czarnego. Z powodu słabego zdrowia Jan przeznaczony był do stanu duchownego. Pobierał nauki prywatnie w domu, potem krótko przebywał na dworze kardynała Fryderyka Jagiellończyka, następnie trafił pod opiekę księdza Macieja Drzewieckiego, głównego sekretarza w kancelarii królewskiej. Ksiądz rozpoznał zainteresowania chłopca i po śmierci ojca zasugerował matce, aby przeznaczyła go do służby publicznej.

Podczas wyprawy orszańskiej w 1508r. zadebiutował jako żołnierz, dowodząc zaciężną chorągwią jazdy pod rozkazami hetmana Mikołaja Firleja. W 1512r. uczestniczył w zwycięskiej bitwie z Tatarami pod Wiśniowcem, dowodzonej przez hetmana wielkiego Mikołaja Kamienieckiego, a w 1514r. w zwycięstwie pod Orszą dowodził hufcem jazdy, gdzie pobito wojska moskiewskie.

W 1518r. wyjechał w podróż do Ziemi Świętej. W Rzymie został przyjęty przez papieża Leona X. W Palestynie pasowany został na rycerza Grobu Chrystusowego. W podróży Tarnowski pisał dziennik, który jest jednym z najstarszych polskich diariuszy pielgrzymki do Ziemi Świętej. W drodze powrotnej odwiedził Egipt, Aleksandrię, być może Algier. Udał się do Hiszpanii, a stamtąd do Portugalii, gdzie uczestniczył w wojnie króla Emmanuela I Szczęśliwego przeciw Maurom. Król Emmanuel pasował Jana Tarnowskiego na rycerza. Później odwiedzał inne europejskie dwory królewskie: Francji, Anglii, Niemiec i Czech. W Brukseli odwiedził cesarza Karola V, od którego otrzymał listy polecające do króla polskiego. Na przełomie 1519 i 1520 r. Tarnowski powrócił do kraju, kiedy trwały przygotowania do kolejnej wojny z Krzyżakami.

W 1521r. wziął udział w wyprawie przeciw Turkom dowodząc wojskami zaciężnymi. Otrzymał wtedy kasztelanię wojnicką. W 1527r. Tarnowski został  wojewodą ruskim i otrzymał od króla Zygmunta Starego godność hetmana wielkiego koronnego. Udowodnił swój geniusz wojenny w czasie wyprawy na Pokucie. W 1531r. rozgromił Wołochów w bitwie pod Gwoźdźcem i pod Obertynem.

W 1535r. powtórzył militarny sukces w wojnie przeciw Moskwie, zdobywając twierdze Homel i Starodub. W 1535 r. został także wojewoda krakowskim, a później kasztelanem krakowskim.

Hetman Jan Tarnowski był również zwolennikiem krucjaty antytureckiej, a swoje nadzieje wiązał z Habsburgami, którym przesyłał memoriały dotyczące sposobów walki z Turkami. W 1547r. Tarnowski otrzymał od cesarza Karola V dla siebie i całej rodziny dziedziczny tytuł hrabiego.

Hetman zasłynął również jako reformator taktyki wojennej a swoje doświadczenia praktyczne zawarł w dziele: Consilium rationis bellicae”- „Rada sprawy wojennej” z 1558r. Rozprawa ta, wydana pod łacińskim tytułem ale pisana po polsku, stała się fundamentalną pozycją w kształceniu przyszłych strategów i głównym źródłem zasad sztuki wojennej końca XVI w.

Jan Tarnowski był mecenasem kultury. Z zamiłowania był bibliofilem i na tarnowskim zamku stworzył dużą bibliotekę. Chętnie otaczał się wybitnymi osobistościami kultury polskiej doby renesansu. Gościł u siebie m. in.: Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Mikołaja Reja, Jana Kochanowskiego, Łukasza Górnickiego, Marcina Kromera, Hiszpana Piotra Ruiz de Moroz zwanego Rozjuszem, Jakuba Przyłuskiego, Jana Herbuta i wielu innych. Sława hetmana jako niezwyciężonego wodza i humanisty sięgała daleko poza granice kraju. Był jednym z najbardziej znanych Polaków ówczesnej Europy.

Kasztelan Tarnowski był właścicielem jednego z największych majątków ziemskich w kraju. Posiadał 10 miast i ponad 120 wsi. Jego dobra określano mianem „państwa  tarnowskiego” znajdowały się w województwie krakowskim, sandomierskim i ruskim, a poza granicami kraju posiadał dobra Raudnickie w Czechach. W 1540r. tarnowski lokował Tarnopol, miasto, które uczynił strażnicą Podola i Rusi Czerwonej. Jarosław i Przeworsk zawdzięczają hetmanowi swój rozwój, dobrobyt i warowność.

Najwięcej uczynił dla rodzinnego gniazda - dla Tarnowa. Wystarał się o nowe przywileje dla tarnowskich cechów rzemieślniczych  oraz potwierdzenie już posiadanych. Dbał również o prawidłowe rządzenie miastem, w tym celu wydał w latach 1554 - 1560 szereg przepisów regulujących życie miejskie. Instrukcje te dotyczyły: administracji, bezpieczeństwa, wyżywienia, zabudowy, obronności, higieny. W mieście zorganizował wodociągi, a także rynsztoki, nakazał ich okresowej naprawy i utrzymywania w dobrym stanie. Ufortyfikował miasto, wzniósł nowe odcinki murów obronnych. Powstały nowe budowle obronne w odnowionych murach tj. przedmurza wzdłuż ulicy Wałowej, z basztami, przebudowano bramę krakowską i pilźnieńską, w wewnętrznym murze umieszczono strzelnice. Instrukcja hetmana dotycząca gaszenia pożaru zawierała wskazówki, w jaki sposób należy obchodzić się z żywiołem podczas gaszenia  ognia, przewidywała kary dla podpalaczy i osób uchylających się od gaszenia ognia. Cechom przydzielał poszczególne obiekty w mieście  pod opiekę np. sukiennikom, szynkarzom i rzeźnikom został przyznany ratusz. Cechy tarnowskie miały pod opieką także w razie zagrożenia odcinki murów miejskich i baszty, które w czasie pokoju należało utrzymać w dobrym stanie. Dał mieszczanomprzywilej na zabudowę terenów leżących przy drodze do zamku. Za jego czasów rozwijało się budownictwo w samym mieście, co uczyniło z Tarnowa jeden z pierwszych ośrodków architektury renesansowej w kraju.

Zadbał także o nauczanie i wykształcenie młodzieży i to nie tylko z rodów szlacheckich, których dzieci przyjmował chętnie na swoim dworze, lecz również mieszczańskich. W wydanej w 1559r. ordynacji dla szkoły miejskiej w Tarnowie jej cel określił w słowach: aby talenty i młodzież w szkołach publicznych mogły być kształcone, należycie kierowane i wychowywane”.

Jan Tarnowski był trzykrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Barbara z Tęczyna, córka Mikołaja wojewody ruskiego, herbu Topór. Z nią miał dwóch synów: Jana Amora, zmarłego w niemowlęctwie i Jana Amora, który poświęcił się stanowi duchownemu. Z drugą żoną Beatą Odrowążówną hetman rozwiódł się krótko po ślubie. Zofia Szydłowiecka herbu Odrowąż, córka Krzysztofa Szydłowieckiego, kasztelana krakowskiego i kanclerza wielkiego koronnego, była trzecią żoną Tarnowskiego. Mieli kilkoro dzieci, wszystkie jednak pomarły w niemowlęctwie. Przeżyło tylko dwoje: córka Zofia, poślubiona  przez księcia  Konstantego  Wasyla Ostrogskiego oraz syn Jan Krzysztof, jedyny spadkobierca i dziedzic ojcowskiej fortuny, wielka nadzieja hetmana.

Hetman Jan Amor Tarnowski, dożywszy sędziwego wieku 73 lat zmarł 16 maja 1561roku w swoim ulubionym dworze w Wiewiórce pod Tarnowem. Pochowano go w sierpniu w kolegiacie tarnowskiej. Pomnik nagrobny Tarnowskich – Jana i jego syna Jana Krzysztofa należy do najpiękniejszych i najwyższych w Europie ma aż 13,8m wysokości i 6,6m szerokości. Twórca pomnika jest znakomity artysta Jan Maria II Mosca, zwany Padovano, przedstawiciel renesansu weneckiego. Pomnik Tarnowskich jest jedynym jego dziełem, na którym umieścił swój podpis.

Używamy plików cookies, Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej na temat cookies. polityka prywatności .

  Akceptuję cookies dla tej witryny.
EU Cookie Directive plugin by www.channeldigital.co.uk